![](https://www.esadcosankulliyati.com/arsiv/kitap/sdualar/Image1.gif)
Mehmed Zahid KOTKU (Rahmetullàhi aleyh)
Yeni baskı için hazırlayan: Ali Rıza TEMEL
Mehmed Zâhid KOTKU Rh.A'in Kısa Terceme-i Hâli, Prof. Dr. M. Es'ad Coşan Rh.A
Ehli Sünnet Mezhebi Üzere İmanın Beyanı
İslâm'da Otuz İki Farzın Beyanı
III- İslâm'ın Farzları Beş'tir
Sabah Namazından Sonra Okunması Şâyân’ı Tavsiye Dualardanır
Sabah ve Akşam Namazlarından Sonra Okunması Hadis-i Şerifte Tavsiye Edilen Dua
Bu Duayı Sabah ve Akşam Okuyan Kimse Bütün Kötülüklerden Mahfuz Olur
Sabah Vakti Okunması Çok Sevap Olan Bir Duadır
Dilini Kelime-i Küfürden Korumak İçin Duadır
Mescidden Çıkarken Okunması Sevap Olan Duadır
Namazdan Önce Okunması Sevap Olan Dualardandır
Günün Kötülüklerinden Korunmak İçin Okunacak Dualar
Mescide (Camiye) Girerken Okunması Lâzım Olan Dualar
Mescide Girdikten Sonra Okunacak Duadır
Uykuda Korkan Kimsenin Okuyacağı Duadır
Su veya Bir Şey İçerken Okunacak Dualar
Hz. Halid Efendimizin Dualarından
Bir Hâcetin Olması İçin Okunacak Duadır
Bir Belâ Karşısında Okunacak Duadır
Din Hususunda Bir Vesvese Geldiği Zaman Okunacak Duadır
Bir Memlekete Girerken Okunacak Duadır
Evden Çıkarken Okunacak Duadır
Yatağa Girerken Okunacak Dualar
Uykudan Uyandıktan Sonra Okunması Çok Sevap Olan Dualar
Uykudan Uyanan Kimsenin Okuyacağı Duadır
Hüsn-ü Hâtime ile Gitmek İçin Akşamdan Sonra Okunacak Dua
Ezan Okunup Bitince Yapılacak Duadır
Berat Kandili Gecesinde Okunacak Duadır
Ramazanda İftarda Okunacak Duadır
İnsan hayatı inişli-çıkışlıdır. Huzurlu ve neşeli anlar yanında sıkıntılı ve kederli zamanlar da olur. Bu, hayatın değişmez kanunudur.
Stres, sabırsızlık, acelecilik, olayların sonunu beklemeden hemen ümitsizliğe kapılmak gibi zaaflar insanoğlunun tabiatındandır.
İlim ve teknolojinin son derece iyi olduğu günümüz dünyasında elde edilen maddi imkanlar içinde insanlar daha mutlu olmaları gerekirken tam aksine, ruhi bunalım ve stres, günümüzün en canlı vâkıası olmaktadır. Bilhassa büyük şehirlerin gürültülü, havasız, kirli ve kalabalık çevresi içinde insanların sinir sistemleri büsbütün bozulmakta adeta savaş gibi bir hayat yaşanmaktadır.
İnsanoğlunun bunalım ve problemlerini çözmeye dünyevi imkanlar tam olarak kafi gelmez. Sınırlı imkanlarla, sınırsız arzuları tatmin etmek mümkün değildir. İnsan ne kadar güçlü olursa olsun netice itibariyle yine zayıftır. Kendisini kendi omuzlarında taşıyamaz.
Stresli bir hayattan huzurlu bir hayata ulaşmanın en önemli vasıtalarından birisi dua, yani Allah'a yönelmekdir. Kâdir ve Bâkî olan Allah'a sığınıp, maneviyatın sakin limanına demir atmadan hayatın şiddetli fırtınalarından, hayat denizinin korkunç dalgalarından kurtulmak mümkün değildir.
Gerçek dindarlık, hayatı baştan sona dua haline getirmektir. Hz. Peygamber (S.A.S.)'in hayatı adeta duadan ibarettir. Yatarken, kalkarken, eve girerken, çıkarken, sefere giderken, gelirken, yerken, içerken, vasıtaya binerken, inerken, tuvalete girmekten cinsi ilişkiye varıncaya kadar her işin başında Allah'ı hatırlayıp ona iltica ederdi.
Hz. Peygamber (S.A.S.)in de belirttikleri gibi musibetlere karşı mü'minin en güçlü silahı duadır ve dua ibadetin özü ve esasıdır. İnsanın değeri Allah'a duası, O'na yönelişi nisbetindedir. Ayet-i kerimede: "Duanız olmasa Rabbim size ne diye değer versin?" (Kur'an-ı Kerim 25/77)
İki risaleden oluşan elinizdeki bu kitap, streslerden kurtulup, hayatı dua haline getirmenize, Allah'a sığınıp âsude ve bereketli bir hayata kavuşmanıza yardımcı olmak üzere derlenmiştir.
Derleyen ise, gönül semamızın parlak yıldızlarından ve dua haline getirilmiş âsude bir hayatın canlı modellerinden Merhum Üstadımız Muhammed Zahid Kotku hazretleridir.
Giriş bölümünde müslümanın ibadet ve inanç yönünden bilmesi gerekli hususlara kısaca temas edilen birinci kitaptaki dualar tarafımızdan terceme edilmiş, ikinci kitapla birlikte gözden geçirilip küçük çapta sadeleştirme yapılarak baskıya hazırlanmıştır.
Rahmet ve bereketlere vesile olması dualarımızla..
ALİ RIZA TEMEL
MEHMED ZÂHİD KOTKU (RH.A) HAZRETLERİ'NİN
KISA TERCEME-İ HALİ
Rahmetullahi aleyh'in adı Mehmed Zâhid, soyadı Kotku idi.
Kendisinin naklettiğine göre babası ona: "Oğlum
Mehemmed!" diye hitap edermiş. Soyadının
"mütevâzi" manasına geldiği nüfus cüzdanının başına
not edilmiş idi.
Tevellüdü 1315 hicrî kamerî (Rûmî: 1313, Milâdî: 1897) yılında Bursa şehrinde, kale içinde Türkmenzâde Çıkmazı'ndaki baba evinde vaki olmuştur.
Ailesi
Baba ve annesi Kafkasya'dan 1297'de göç eden müslümanlardandır. Dedeleri Kafkasya'da Şirvan'a bağlı eski bir hanlık merkezi olan Nuha'dandır ki burası dağ eteğinde, ipekçilikle meşhur, ahalisi müslüman, halen Azerî Türkçesi konuşulan bir yerdir.
Babası İbrahim Efendi Bursa'ya 16 yaşlarında iken gelmiş, Hamza Bey Medresesinde tahsil görmüş, muhtelif yerlerde imamlık yapmış, Hazret-i Peygamber (SAS) sülâlesinden bir Seyyid'dir; 1929'larda 76 yaşlarında iken Bursa ovasındaki İzvat Köyü'nde vefat etmiş ve oraya defnolunmuş, ehl-i tarîk bir kimsedir.
Annesi Sabire Hanım, Mehmed Zâhid Efendi 3 yaşlarında iken vefat etmiş, Pınarbaşı Kabristanı'na gömülmüştür.
Bu anne ve babadan doğma ağabeyi Ahmed Şakir (1308-1335) subaylık yapmış, Kudüs'te Çanakkale'de bulunmuş, siperlerde hastalanmış ve 28 yaşlarında iken vefat edip Söğütlüçeşme'ye defn olunmuştur. Aynı anneden bir küçük kardeşi daha olmuşsa da çok yaşamamış birkaç aylık iken vefat etmiştir.
Babasının ikinci evliliği yine Dağıstan muhacirlerinden, Fatma Hanım'la olmuştur. Ondan doğma üç kız kardeş halen hayattadırlar. Bunlardan Pakize Hanım'ın efendisi de, Bursa Ulu Cami imamlarından ve İsmail Hakkı Tekkesi şeyhlerinden merhum Ahmet Efendi (K.S)'dir.
Tahsili, Askerliği
Mehmed Zâhid Efendi (Rh.A) ilk mektebi Oruç Bey İbtidaisinde
okudu, Maksem'deki İdadiye devam etti. Sonra Bursa Sanat
Mektebine girdi. Bu esnada Birinci Cihan Harbi dolayısıyla 18
yaşlarında askere celb olundu. 14 Nisan 1332'de asker oldu,
senelerce askerlik yaptı, çok tehlikeli günler geçirdi,
hastalıklar atlattı. Ordunun Suriye'den çekilmesinden sonra,
binbir güçlükle İstanbul'a döndü.
10 Temmuz 1335'de Cuma gününden itibaren de 25 K. 30 şubede yazıcı olarak vazifeye devam etti. Kendi hatıra defteri kayıtlarından 1338 Martlarında henüz bu vazifede olduğu görülüyor.
Tasavvufî Yetişmesi ve Dinî Hizmetleri
İstanbul'da bulunduğu esnada çeşitli dini toplantılara, derslere, camilerdeki vaazlara devam etti. Bilhassa Seydişehirli Abdullah Feyzi Efendi'yi çok sevdiği anlaşılıyor. Bu arada 16 Temmuz 1336 Cuma günü namazı Ayasofya camii'nde edadan sonra Vilayet önünde bulunan Fatma Sultan Camii yanındaki Gümüşhaneli Tekkesi'ne giderek Şeyh Ömer Ziyâeddin Efendi'ye intisâb eyledi. Günden güne ahvalini terakki ettirdi.
Bu zât-ı şerifin, 18 Kasım 1337 Cuma günü vefatından sonra postnişin-i irşâd olan Tekirdağlı Mustafa Feyzi Efendi'nin yanında tahsil-i kemâlâta devam etmiş, müteaddit defalar halvete girmiş, 27 yaşlarında hilâfetnâmeyi aldıktan sonra ondan Râmuzü'l-Ehadis, Hizb-i A'zam ve Delâilü'l-hayrât icâzetnâmelerini de almış, Bayezit, Fatih ve Ayasofya camii ve medreselerinde derslere devam etmiş, bu esnada hafızlığını da tamamlamıştır. Bu aralarda hocasının işareti üzere muhtelif kasaba ve köylerde dini hizmet ifâ etmiştir.
Tekkelerin kapatılmasından sonra Bursa'ya dönmüş, evlenmiş, 1929'da vefat eden babası yerine Bursa ovasındaki İzvat köyünde 15-16 sene kadar imamlık ettikten sonra Üftade Cami-i Şerifi'nin imam-hatipliğine tayin edilerek şehirde hisar içindeki baba evine yerleşti. Burada 1945-46'dan 1952'ye kadar hizmet eyledi.
1952 Aralığında Gümüşhaneli Dergâhı postnişini ve
eski tekke arkadaşı Kazanlı Abdülaziz Bekkine'nin vefatı
üzerine, İstanbul'a nakl olarak Fatih'te bulvara nazır Ümmü
Gülsüm Mescidi'nde vazife gördü.
1.10.1958 tarihinde Fatih İskenderpaşa Camii Şerifi'ne nakloldu ve vefatına kadar bu vazifede kaldı.
Vefatı
Mehmed Zâhid Efendi Rahmetullahi Aleyh ömrünün son yıllarında rahatsız idi; ayakta gezmesine rağmen; şiddetli ağrılarından muzdaripti. 1979 yazında uzun zaman kalmak üzere gittiği Hicaz'dan, ağır hasta olarak 1980 Şubatında dönmek zorunda kalmıştı. 7 Mart 1980'de ameliyata girdi ve midesinin üçte ikisi alındı.
Ameliyattan sonra tedricen düzeldi, hatta 1980 Ramazanında hiç aksatmadan oruç tuttu. Hatimle teravih kıldı, vaaz etti, yazın Balıkesir Ilıca'ya, Çanakkale Ayvacık sahiline ağrıyan ayakları için götürüldü, hac mevsimi gelince de Hicaz'a gitti. Fakat ameliyata sebep olan rahatsızlığı nüks etmiş ve ağrılar tekrar başlamıştı. Haccı güçlükle ifadan sonra, 6 Kasım 1980'de çok ağır hasta olarak İstanbul'a döndü. Tam bir hafta sonra 13 Kasım 1980'de (5 Muharrem 1401) Perşembe günü öğleye yakın, dualar, yasinler, tesbih ve gözyaşları ile uyur gibi bir halde iken ahirete irtihal eyledi.
Cenaze namazı 14 Kasım 1980 Cuma günü İstanbul Süleymaniye Camii'nde muhteşem, mahzun, vakur ve edepli bir cemm-i gafir tarafından kılınarak, mübarek vücudu, Kanûnî Süleyman Türbesi arkasında, kendisinden feyz aldığı hocaları ve üstadlarının yanındaki istirahatgâhına defnolundu.
Bu esnada Süleymaniye, Şehzadebaşı, Fatih ve çevrelerinde trafik durmuş, Süleymaniye'nin içi ve avlusu kâmilen dolduğu gibi, cemaat sokaklara taşarak Esnaf Hastahanesi'nin yanına kadar uzanmıştı. Vefatını duyanlar içinde Anadolu'nun en uzak şehirlerinden olduğu kadar Avrupa'dan gelenler de vardı. Uzakta bulunan muhiblerinden çoğu da vaktinde haber alamama yüzünden cenazesine yetişememişlerdi.
Vefatı İslâm Alemi'nde de büyük üzüntüye yol açmış, Suudi Arabistan'da, Kâbe'de, Kuveyt'te ve daha başka şehirlerde gıyabında cenaze namazı kılınıp, dualar edilmiş, ajanslar bu elim vefat haberini yayınlamışlardı.
Vefat tarihi olan 13 Kasım 1980 tarihli takvim yapraklarında tevâfukan çok mânidar ibareler yer alıyordu. Meselâ bunların birindeki şu parça ne kadar şayân-ı taaccübdür:
ARKAMDAN AĞLAMA!
Öldüğüm gün
tabutum yürüyünce
Bende bu dünya derdi var sanma.
Bana ağlama, "yazık yazık!" "Vah vah!"
deme.
Şeytanın tuzağına düşersen vah vahın sırası o zamandır.
Yazık yazık asıl
o zaman denir.
Cenâzemi gördüğün zaman "elfirak, elfirak!" deme.
Benim buluşmam asıl o zamandır.
Beni mezara koyunca elvedâ demeğe kalkışma
Mezar Cennet
topluluğunun perdesidir.
Mezar hapis görünür amma,
Aslında canın hapisten kurtuluşudur.
Batmayı gördün ya, doğmayı da seyret
Güneşle aya
batmadan ne ziyan gelir ki?
Sana batma görünür amma
Aslında o doğmadır, parlamadır.
Yere hangi tohum ekildi de yetişmedi?
Neden insan tohumu
için
Bitmeyecek, yetişmeyecek zannına düşüyorsun?
Hangi kova suya salında da dolu olarak çekilmedi?
Can Yusuf'un kuyuya düşünce niye ağlarsın?
Bu tarafta ağzını
yumdun mu o tarafta aç!
Çünkü artık hay-huy'un,
Mekânsızlık aleminin boşluğundadır.
Ahlâk ve Şemâili
Merhum uzunca boylu, şişmanca, heybetli, beyaz tenli, dolgun
pembe yanaklı, uzunca ak sakallı, geniş alınlı, aralıklı
kaşlı, irice başlı, gül yüzlü, sevimli, alımlı bir kimse
idi. Gençken zayıf olduğunu, öksüzlükte yemek yerine
yumurta içivererek böyle iri vücutlu olduğunu gülerek
anlatırdı. İlk görüşte insanda sevgi ve saygı uyandıran
bir hali vardı. Tanıdığına, tanımadığına selâm verir
güleryüz gösterir, gönül alırdı. İlk nazarda koyu kestane
renkli görünen, fakat dikkatle bakılması imkânsız, esrarlı
ve derin mânâlı gözleri vardı. Gözü içinde kırmızılık,
sırtında ve karnında ise avuç içi kadar iri bir ben
mevcuttu.
Hafızası çok kuvvetli idi, konuşması tatlı ve safiyâne idi. Çok kere halk telâffuzu kullanır, karşısındakine söz fırsatı tanır; kesinlikle bildiği bir şeyi bile sanki ilk duyuyormuş gibi yumuşak bir tavırla dinler, mânâlı ve nükteli cevap verirdi. Sohbetleri hoş, hutbeleri fevkalâde celâlli olurdu. Hutbe esnasında sesini yükseltir, ordu önündeki bir komutan gibi celâdetle ve irticâlen konuşurdu.
Özel hayatında ev halkına karşı müşfik ve lâtifeci davranır, kimseye doğrudan doğruya birşey emretmez, telmih ve remiz ile söyler, anlaşılmazsa sabrederdi.
Fevkalâde mütevâzi idi. Kerametleri zâhir ve şöhreti alemgir olduğu halde, talebelerine bile tepeden bakmaz, şeyhlik tavrı takınmaz, kendisini ihvânı arasında lâlettayin bir fert gibi görür, makamını ve kemâlini büyük bir maharetle gizlerdi.
Kendi üstadlarına fevkalâde saygılı ve bağlı idi. Tekke arkadaşları olan yaşlılar, üstadının meclisine gittiğinde diz üstü oturup, baş eğip hiç ayak değiştirmeden edeple oturduğunu anlatırlar.
Çok uzun ve derin düşünürdü, sohbetlerindeki buluşlara, teşbihlere hayran kalmamak mümkün olmazdı. Bir ayetin, bir hadisin üzerinde haftalarca, aylarca durup konuştuğu olurdu.
Ele aldığı bir kimseyi terbiye edip yola getirinceye kadar büyük bir sabırla çalışırdı. İlk zamanlarda kusurlarına müsamaha ederdi. Yıllarca çalışır, yarı yolda bıkıp bırakmazdı.
Dostlarına vefâsı emsalsiz idi; onları ziyaret eder, arar sorardı. Akrabalarına karşı vazifelerinde kusur etmez ve onlara her türlü yardımı esirgemezdi.
Çok açık elli idi, verdiği zaman şaşılacak miktarda verir, geriye kalmamasından korkmaz, verdiğini doyururdu. Sofrasında ekseriya misafir bulunurdu. Hizmet edenleri bir vesile ile memnun eder, ziyaretçilere güleryüz gösterir, kapısını her zaman açık tutmağa çalışırdı.
Gece ve sabah ibadetlerine çok riayet eder, talebelerini de bunlara teşvik eylerdi. İnsanın kalbinden geçirdiğini bilir, gelenin sormadan cevabını verir, istemeden ihtiyaç sahibinin muhtaç olduğu şeyi bağışlardı. Gönüllere ve rüyalara tasarrufu vardı. Bereket gittiği yere yağar; bolluk onunla beraber gezer, en hücrâ, en kıtlık yerde o gelince nimet dolardı. Beraberinde seyahat edenler, tevafuklara, tecellilere, maddî ve mânevî hallere ve ikramlara şaşar, hayretlere düşerler, parmaklarını ısırırlardı.
Allah-u Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri derecatını ulyâ eyleyip, biz âciz ü nâcizleri de füyûzat ve şefaatından feyz-yab u nasibdar buyursun... Amin. Bi-hürmeti Seyyidi'l Mürselîn (SAS) ve âlihî ve sahbihî ve men tebiahüm bi ihsânin ilâ yevmi'd-din ve'l-hamdü lillâhi rabbi'l-âlemîn.
Prof. Dr. M. Es'ad COŞAN
MEHMED ZÂHİD KOTKU HAZRETLERİ'NİN ESERLERİ
1. Tasavvufî Ahlâk (5 Cild)
2. Cennet Yolları
3. Mü'minlere Vaazlar (2 Cild)
4. Ehl-i Sünnet Akaidi
5. Ana Baba Hakları
6. Hadislerle Nasihatlar (2 Cild)
7. Nefsin Terbiyesi
8. Tezkiretül-Evliyâ Tercümesi
9. Risâle-i Hàlidiyye Tercümesi
10. Evrâd-ı Şerif
11. Faydalı Dualar ve 32 Farz Mecmuası
12. Yemek Âdâbı
Konuşmalarından Hazırlanan Kitaplar
1. Zikrullahın Faydaları
2. Özel Sohbetler
3. Peygamber Efendimiz
4. Tenbihler
Mehmed Zâhid KOTKU Rh.A Hazretleri'nin kabri.
Eûzübillâhimineşşeytânirracîm Bismillâhirrahmanirrahîm.
Ehl-i Sünnet Mezhebi üzere İmânın beyanı
El-hamdülillahi Rabbi'l-Alemîn, Ve's-Salâtü ve's-Selâmü âlâ Seyyidinâ Muhammedin ve âlâ âlihî ve Sahbihî ecmaîn.
Ey kardeş, İmân bahsinde evvela otuz iki farzı bilmek ve inanmak, aklı olan herkes için farz-ı ayındır. Bunu bilmeyen kimsenin îmânı kâmil, bilip de inanmayan kimse ise, mü'min olamaz. Mü'min ve müslüman adı ile adlandırılması, insanın imânlı bir mü'min olması için kâfi değildir. Dînin bilinmesi lazım ve zaruri olan mes'elelerini bilmek ve inanmak lazımdır ki, insan kendini şübheden kurtarabilsin. Çünkü şübhe olan yerde, îmân tutunamaz. Bunun içündür ki; bütün mükellef erkek ve kadınlara otuz iki farzı öğrenmek ve çoluk çocuklarına öğretmek farzdır. Çocuklara, otuz iki farzı, bilhassa imânın farzlarını öğretib inandırmak, Kur'an öğreten hocalara dahi farzdır. Zamanımızda Kur'an öğreten hocalar çocuklara bir miktar okuma öğretib bırakırlar; bu ise büyük bir hatâdır. Hatâ ise azabı mûcibdir. Zamanımızda, ekseriyyetin biraz cehâlet, biraz da dünya işleriyle meşguliyyet ve nefsin arzularına tâbi olması yüzünden, îmanın zayıflamasına, dinin ihmal edilmesine doğru sür'atlı bir gidiş vardır. Ne yazık ki bu gidişe ayak uydurdukları halde ahirete göç edenlerin akıbeti ancak, Cenâb-ı Hakk'ın lütuf ve keremine kalmışdır.
Ey kardeşler şu aciz halimize bakıp da ibret alalım ve düşünelim ki, dünyada bir günlük açlığa, susuzluğa veya fazla sıcak ve soğuğa veyahud bir günlük hürriyetten mahrum kalmaya veya bir kaç gün uykusuz kalmaya tâkat getiremezken, yarın ahirette, bizleri bekleyen çeşitli âzabları hiç hatırlıyor muyuz?
Cenâb-ı Hak bu azablardan hepimizi korusun ve lutf-ü keremiyle mu'âmele buyursun. Bilmem ki dinimizin emrettiği farzları öğrenmeyib imansız gidersek halimiz nice olur? Kamil îmân sahiblerinin kabir âzabları hiç şübhesiz ki diğerleri gibi değildir. Onlar kabrin sıkıntılarını, Münker ve Nekir'in suallerinin dehşetini duymazlar. İmanları sebebiyle her türlü azabdan kolayca kurtulurlar. Fakat îmânı noksan ve şüpheli olanlar ise, kabrin sıkmasına ve çeşitli azablarına ma'ruz kalırlar. Ne yazık ki kabirde kaçıb sığınacak bir yerde yokdur, kimseden de yardım ummak beyhudedir. Ancak, rahmet ve keremi hududsuz olan Mevlamızın af ve mağfireti müstesnâ. Gufrân ve rahmeti çok geniş olan Rabbimiz cümlemizi afv ve mağfıretiyle taltif buyursun, Amîn.
Ey kardeşler! Dünyanın çeşitli sıkıntı ve derdlerine düşmekden, son derece sakınır ve korkarızda, ahiret için lüzumlu ve farz olan ibâdet ve tâatı edayı ve günahlarımızdan tevbe etmeyi aklımıza getirmeyip, türlü türlü günahlar işleriz. Hatta dünyâya fazla bağlılığımızdan ötürü, bir çok günahların ve kötü işlerin bizlere mübah gibi görünmesi yüzünden, hiç aslını düşünüp araştırmadan bunları işleriz. Halbuki bütün hareketlerimizi din ölçüleri ve îmân terâzileriyle ölçerek yapsak muhakkak ki, sonradan pişman olacağımız kötü durumlara düşmekden kurtuluruz. Ba'zen hataya düşsek bile, hemen ardından tevbe etmesini bilir ve hareketlerimizi kontrol altına alırız. İşte otuz iki farzı öğrenip inanmanın, hareketlerimizin hududunu ta'yinde, bize temin edeceği kazanç, dünya menfaatleriyle ölçülemeyecek bir mertebededir ki, Cenâb-ı Hakk'ın ancak, Habîb-i Ekrem'inin ümmetleri- ne hâs bir lütuf ve ihsanı olan tevbe kapılarını her zaman bizlere açık bulundurması da, bu ni'metlerin başında gelenlerindendir.