41 ilâ 60. sayfalar

Demek ki, çevre ve arkadaşlar da insana zarar verir.

4. Sonra?.. Kötü düşünceler. İdeoloji diyoruz, kötü kitaplar... Bunlar da çok aldatıcıdır. Hepsinin kendi içinde bir mantığı vardır. Onları dinlerseniz tutarlıdır da. Kendi mantığı içinde, temelinin üstünde icra ettiği şeyler de kendisine göre tutarlıdır. Yanlış bir girdaba, anafora girdi mi insan, çok kötü olur. Allah korusun...

Yâni ölür bile o yolda. O ülkü, o ideoloji, o fikir için ölür. Çünkü samimidir. Çünkü kendine göre tutarlılığı vardır. Ölmesi samimiyetini gösteriyor. Bir insan durup dururken en kıymetli varlığı olan canını vermez. İşte en tehlikelisi o... Yâni yanlış bir fikir uğruna canını veriyor dünya üzerinde pek çok kimse... O da çok önemli. En tehlikelilerinden birisi. Çünkü onun tedavisi ondan daha kuvvetli bir ülkü, bir ideal, bir fikirle olur. O kuvvetli fikri, İslâm'ı tam öğrenememişse bir insan kapılanır. Komünizme kapılanır, sosyalizme yakalanır, nihilizme yakalanır, hippiliğe yakalanır, epikürizme yaklanır, felsefenin binbir türlü tuzağına yakalanır...

61

Onların hepsi kitaplarda değildir, hayatta vardır. Şeytan bir yerden yakalar insanı, öyle bir yere çeker, götürür. Allah saklasın. Onlardan kurtuluş çok zordur. Çok zordur ama imkânsız değildir. Bakın meselâ, büyük alim olduğunu kitaplar yazıyor Garudi, Fransa'da yetişmiş, aydın bir kişi olmuş, okumuş, hristiyanlık kültürünü iyice tanımış, --iyi yetiştirir bu adamlar öğrencilerini-- sonra sosyalizmi çok iyi öğrenmiş, ondan sonra gazeteci olmuş, ondan sonra fikir hayatına girmiş, şöyle çalışmış, böyle çalışmış... İnsan Allah'tan samimiyetle, samimi olur da doğruyu isterse, doğruyu bulabilir. Yâni bulması mümkündür. O yanlış ideolojilerden de kurtulabilir.

İşte bu tehlikelerden dolayı --belki daha başka şeyler de saymak mümkündür-- kötü eğitim, vs. filân... Bunlardan dolayı insanlar şaşırabiliyor. Sapıtabiliyor. Bunların hepsinin çaresi imandır, hepsinin ilacı İslâm'da var. Biz elhümdü lillâh müslümanız ama birçok insan bu inançta değil. Bu ilaçları alabilmiş değil. Kurtulmuş değil.

Onun için, bir taraftan kendimizin müslüman olması birinci şart oluyor, kendimizi kurtarmak için şahsen bu lâzım. Bir taraftan da şu yaşadığımız toplumda vazifemiz var. Zaten her yerde, her toplumda müslümanın vazifesi vardır. Her yerde olmuştur, her zamanda olmuştur. Vazifesi var: Başka insanlara İslâm'ı anlatmak, İslâm'ı temsil etmek, İslâm'ı yaymak, İslâm'ı öğretmek, İslâm'ı savunmak, insanları doğru yola çekmeye çalışmak...

62

Peygamberlerin vazifesi --salâvatullahi ve selâmühû aleyhim ecmaìn-- ve sahabe-i kiramın ve evliyaullahın ve mürşid-i kâmillerin vazifesi... Bizim de, sizin de burada böyle bir temsil ve irşad, talim ve tebliğ, İslâm'ı tanıtma ve anlatma ve yayma vazifesi vardır. Allah-u Teàlâ Hazretleri hepimizi iyi müslüman olmaya muvaffak eylesin... İslâm için güzel çalışıp, rızasını kazanmaya muvaffak eylesin...

Allah'a sonsuz hamd ü senâlar olsun. Bize İslâm'ı nasib etti. Bizi müslüman olarak yaşattığı gibi, müslüman olarak iman-ı kâmille de şu hayat imtihanını tamamlayıp, huzuruna sevdiği razı olduğu kul olarak varanlardan eylesin... Cennetiyle cemaliyle müşerref eylesin... Peygamber Efendimiz SAS'e cennet-i a'lâda komşu eylesin...

Bihürmeti esrârı sûretil-fâtihah...

27. 09. 1997 - Creglingen / ALMANYA

63

Prof. Dr. Mahmud Es'ad COŞAN

SÜNNETİN ÖNEMİ

Bismillâhir-rahmânir-rahîm.

Elhamdü lillâhi hakka hamdihî, ves-salâtü ves-selâmü alâ hayri halkıhî seyyidinâ ve senedinâ ve mededinâ muhammedin ve alâ âlihî ve sahbihî ve men tebiahû biihsânin ecmaîn. Emmâ ba'd:

Aziz ve muhterem dinleyiciler!

Sünnet-i seniyye-i nebeviyyenin bugünkü hayatımızda, müslümanın hayatındaki yeri ve önemi üzerinde açıklamalara geçmeden önce, sünnet kelimesini hatırlayalım!

a. Sünnet Nedir?

Sünnet kelimesi genel olarak, senne fiilinden çıkıyor; Arapçada bir yol tutturmak, bir adeti devam ettirmek mânâsına geliyor. Onun için SAS Efendimiz buyurmuşlar ki:

(Ve men senne fil-islâmi sünneten haseneten feumile bihâ ba'dehû, kütibe lehû mislü ecri men amile bihâ, velâ yenkusu min ücûrihim şey'ün) "Kim müslümanlıkta güzel bir yol tutturur, güzel bir adet ortaya çıkartır ve bu güzel yol kendisinden sonra sürdürülürse, o yolda gidenlerin sevabından bir şey eksilmeksizin bir misli de o adeti ortaya çıkarana yazılır."

Aksi de var: (Ve men senne fil-islâmi sünneten seyyieten feumile bihâ ba'dehû, kütibe aleyhi misli vizri men amile bihâ, velâ yenkusu min evzârihim şey'ün) "Kim kötü bir çığır açar, kötü bir yol tutturur, o çığırdan da ondan sonra başkaları yürürse; o yürüyenlerin günahından bir şey eksilmeksizin bir misli de bu ilk açana yüklenir." diye de bildirilmiş.

64

Genel mânâsı bu...

Tabii, özel bir kaç mânâsı daha var. Başta gelen anlamı, Peygamber SAS Efendimiz'in bize dinimizde örnek olan sözleri, fiileri ve hattâ takrîri... Yâni karşısında bir şey yapıldığı zaman, eğer men etmemişse, müdahale edip durdurmamışsa, düzeltmemişse, yanlışlığını vurgulamamışsa; demek ki bir yanlışlık yok, yapılabilir. Sükûtu da hi bir mânâ ifade ediyor Peygamber SAS Efendimiz'in. O da bizim için bir kaynak, bir delil, hükmün çıkartılması için sebep oluyor.

Sözleri doğrudan doğruya anlaşılır bir kaynak; söz söylememiş olsa, bazı hareketleri yapmış olsa, o yapmış olduğu hareketler de bizim için örnek; "Efendimiz oturura su içti, Efendimiz haccı îfa ederken falanca yerde şöyle davrandı..." diye, davranışları dahi bi işin içine giriyor. Burada sünnetin önemi denildiği zaman kasdedilen bu... Peygamber Efendimizin bize örnek olan, bizim kendisinden istifade edeceğimiz ve kendisine uymamız gereken sözleri, hareketleri, sükûtu, takrîri...

Tabii, bir de fıkıhta sünnet kelimesi var. Ef'âl-i mükellefîn, kulların fiillerinin sevap ve günah bakımından değerlerini ifade eden terminoloji sırasında farz var, ondan sonra vâcib var, sünnet var, müstehab var... Onlardan birisi olarak şu sünnettir demek, Peygamber SAS'in yaptığı bir şeydir ama, farz gibi değildir; farzdan daha sonra, ikinci, üçüncü sırada gelen fiil mânâsına...

65

Tabii bunun dışında sosyal hayatımızda başka anlamları var. Türkiye'de sünnet olmak denilince, çocukların bir tatlı hatırası hatıra gelebiliyor. O da SAS Efendimiz'in o tıbbî operasyonu çocuklar üzerinde tavsiye etmesinden ve hadis-i şerifinde, "On şey fıtrattandır, bunları yapmak lâzımdır." diye işaret buyurmasından... Bu on şeyin içinde, işte koltuk altı kıllarının izale edilmesi, tırnakların kesilmesi vs. arasında bir de bir de sünnet edilmek... Ona Arapçada sünnet demiyorlar, hıtân diyorlar. Türkçede sünnet diye yerleştirilmiş. Çünkü büyüklerimiz bir takım fiileri sevdirmek istemişler, yapılışındaki niyetin ne olduğunu öne çıkarmak istemişler, o isimle isimlendirmişler.

b. Rasûlüllah'a İtaat İmanın Gereği

Dinimizde sünnetin ehemmiyeti çok büyüktür ve bu hiç şek ve şüphe kabul etmez, münakaşa götürmez bir açıklıkla ortadadır. Pek çok ayet-i kerime var; her bakımdan Rasûlüllah SAS Efendimiz'e ittibâ etmemizi, uymamızı bize kuvvetli bir şekilde emrediyor. Onlardan birkaç tanesini nümûne olmak üzere zikretmek isterim. Çok açık kısa bir ifade ile meselâ:

66

(Etîullàhe ve etîur-rasûl) "Allah'a itaat ediniz ve onun gönderdiği peygamberi olan, elçisi olan Rasûlüllah'a itaat ediniz!"

Sonra:

(Ve mâ kâne limü'minin velâ mü'minetin izâ kadallàhu ve rasûlühû emran en yekûne lehümül-hıyeratü min emrihim) "Allah ve Rasûlü bir mü'min erkeğe veya hanıma, şunu şöyle yap, bunu böyle yapman lâzım gelir diye bir hükmü hükmettiği zaman..." Tabii Allah'ın hükmü vahiy indirmek sûretiyledir, Peygamber SAS Efendimiz'in hükmü de o kişi hakkında, o olay üzerinde onun hakemliği iledir, ona karar vermesi iledir. "Bir mü'min erkek veya hanım için, böyle kendisi hakkında bir hüküm, Allah ve Rasûlüllah tarafından açıkça beyan edildiği zaman, artık kendisinin bir seçme hakkı, tercih hakkı veya yapıp yapmama durumu bahis konusu olamaz." Yâni ne olacak? O işi Rasûlüllah'ın emrettiği şekilde yapması lâzımdır. Yapmadığı takdirde günahkâr olur.

Bu sadece Peygamber SAS Efendimiz hakkında özel bir durum değildir. Buyruluyor ki:

(Vemâ erselnâ min rasûlin illâ liyutàa biiznillâh) "Biz hiç bir peygamberi başka bir maksatla göndermedik, ancak kendisine itaat edilsin diye gönderdik." Peygamberler boşuna gönderilmiş, sözüne, hükmüne, emrine itibar edilmeyen kimseler değildir. Peygamberler itaat edilsin diye gönderilmiş kişilerdir. Bütün peygamberler böyledir. Bütün peygamberler hangi ümmete gelmişse, hangi insanların peygamberiyse, onların ona itaat etmesi kanûn-i ilâhîdir. Allah'ın emri böyledir.

67

(Felâ ve rabbike lâ yü'minûne hattâ yühakkimûke fîmâ şecera beynehüm sümme lâ yecidû fî enfüsihim haracen mimmâ kadayte ve yüsellimû teslîmâ.) "Hayır, iş sizin sandığınız gibi değil, sizin zihninizde tasavvur ettiğiniz gibi, düşündüğünüz gibi değil; insanlar, o mü'minim diyen kimseler, iman ettik deyip Rasûlüllah'ın etrafında toplanan insanlar gerçekten iman etmiş olmazlar, (hattâ yühakkimûke fîmâ şecera beynehüm) ey Rasûlüm seni aralarındaki ihtilâflı konularda hakem kabul etmedikçe... Yâni, "Rasûlüllah'a gidelim, ne derse âmennâ ve saddaknâ, kabul edelim!" demedikçe, böyle bir teslimiyet içinde olmadıkça; (sümme lâ yecidû fî enfüsihim haracen mimmâ kadayte) senin verdiğin hükümde de, içlerinde bir eziklik, bir kabul etmeme duygusu, bir hoşnutsuzluk da olmamak şartıyla, böyle bir teslimiyetle teslim olmadıkça gerçek bir mü'min olmuş olmazlar." deniliyor bu ayet-i kerimede...

Demek ki Rasûlüllah ne derse, hem kabul edecekler, hem de içlerinde bir itiraz duygusu bile tahakkuk etmeyecek. "Tamam! Mâdem Rasûlüllah böyle emretmiş, öyle olsun!" diyecekler, lehlerine de olsa, aleyhlerine de olsa, öyle yapacaklar.

68

Bunun mükâfâtı nedir:

(Ve men yutıillâhe ver-rasûle feülâike meallezîne en'amellàhu aleyhim minen-nebiyyîne ves-sıddîkîne veş-şühedâi ves-sàlihîn, ve hasüne ülâike refîkà.) "Kim Allah'a itaat ederse ve Rasûlüllah'a itaat ederse; işte bu itaat eden kimseler, kendilerine Allah'ın lütfettiği, ikram ettiği, ihsân eylediği kimselerin yanında olacaklardır." Allah'ın in'am ettiği kimseleri de sıralıyor ayet-i kerime: (Minen nebiyyîne ves-sıddîkîne veş-şühedâi ves-sàlihîn) "Peygamberler, sıddîklar, şehidler ve salihler." Yâni, Allah'a ve Rasûlüllah'a itaat eden kimseler, peygamberlerle beraber olacak, sıddîklarla beraber olacak, şehidlerle, salihlerle beraber olacaklar. Mükâfâtı bu kadar yüksek olacak.

c. Rasûlüllah Boş Şey Söylemez

Rasûlüllah SAS Efendimiz diğer insanlar pozisyonunda, durumunda, hilkatında ve ahlâkında değildir.

(Vemâ yentıku anil-hevâ. İn hüve illâ vahyün yûhâ.) "Rasûlüllah hevâ-yı nefsinden, boşuna konuşan bir insan değildir, konuşmaları boş sözler olamaz." Hani, canım beşerdir filân dersiniz, öyle değil... Rasûlüllah boşuna konuşmaz, konuştukları Allah'ın vahyidir.

69

Vahyi ikiye ayırır İslâm alimleri:

1. Vahy-i metlûv, yâni tilâvet edilmiş olan vahiy, Kur'an-ı Kerim.

2. Vahy-i gayrimetlûv, tilâvet edilmemiş olan vahiy... O da Peygamber Efendimiz'in kalb-i şerifine Allah tarafından ilham edilmiş olan mânâları, Rasûlüllah SAS'in kendi cümleleri ile insanlara anlatması; yâni sünnet-i seniyye-i nebeviyye, Peygamber Efendimiz'in sözleri... O da boş değildir, sebepsiz değildir.

Rasûlüllah hakkında başka bir ayet-i kerimede buyruluyor ki:

(Velev tekavvele aleynâ ba'dal-ekàvîl.) Eğer sizin tasavvur ettiğiniz gibi, veya bir muhal durum olarak, Allah'a Allah'ın söylemediği bazı sözleri isnad eden bir kimse olsaydı; Allah söyledi diyerek kendisinin uydurduğu birtakım sözler söylemesi durumu bahis konusu olsaydı, (Leehaznâ minhü bilyemîn.) onu tutardık; (Sümme lekata'nâ minhü bil-vetîn.) sonra onun şah damarını parçalardık. Yâni ciğerini sökerdik, kalbini parça parça ederdik; mahvederdik, kahrederdik, böyle bir şeyi yaptırtmazdık." deniliyor.

Allah-u Teàlâ Hazretleri onu, Allah'ın emirlerini, buyruklarını kullarına iletsin diye böyle bir güzel ahlâkla ve ciddiyetle seçip göndermiş, görevlendirmiş olduğunu bunlardan anlıyoruz.

70

Tabii Allah'ın Peygamber Efendimiz'i bu tarzda, bu çerçeve içinde göndermesi, alemlere bir rahmettir.

(Vemâ erselnâke illâ rahmeten lil-àlemîn.) [Biz seni ancak alemlere rahmet olarak gönderdik.] buyruluyor. Burdaki rahmetin mânâsı da bizim Türkçedeki anlam değildir, merhamet mânâsınadır. Allah-u Teàlâ Hazretleri kullarına acıdığı için, merhametinden Peygamber Efendimiz'i göndermiştir. Çünkü eğer peygamber gelmemiş olsaydı, kullar Allah'ın rızasına uygun hareket edemeyeceklerdi. Edemeyince Allah'ın gazabına uğrayıp ahirette cezaya uğrayacaklardı, cehenneme düşeceklerdi. Allah kullarına acıdığından, merhamet ettiğinden peygamber gönderiyor; onlara rızasının yollarını peygamberi vasıtasıyla öğretiyor.

Eski ümmetlerden bazıları Rasûlüllah Efendimiz'in peygamberliğine direnmişler, "Biz Allah'ın sevgili kullarıyız, Allah'ı seven kullarız. Onun yolundayız, bizim yolumuz, kendi yolumuz bize yeter." gibi bir tavır takınmışlar. Onlar hakkında ayet-i kerime inmiştir. Cevap olarak Allah tarafından buyrulmuştur ki:

71

(Kul in küntüm tuhibbûnallàhe fettebiûnî yuhbibkümüllàhu ve yağfir leküm zünûbeküm) "Ey Rasûlüm sen o adamlara, o heriflere söyle: Eğer siz Allah'ı seviyorsanız, bana tabî olun da, Allah da sizi o zaman sevsin ve sizin günahlarınızı bağışlasın!"

Demek ki Rasûlüllah'a ittibâ, Allah'ın kulu sevme vesilesidir. Bunlar bu konudaki ayet-i kerimeler... Tabii bu kadar ayet sıralamaya lüzum yoktur, bir ayet-i kerime veyahut da bir ayet-i kerimedeki bir işaret, bir mü'min için kâfîdir. Emrin müteaddid olması da gerekmez, bir emir dahi yeter. Fakat emrin çok olması, işin ehemmiyetinin daha büyük olduğunu da gösteriyor.

O bakımdan Kur'an-ı Kerim bize Rasûlüllah SAS'e her yönden uymamız gerektiğini, hükmüne rıza göstermemiz gerektiğini, ona itiraz duygusu içinde olmamamız gerektiğini çok net olarak göstermiştir, böyle yapmamızı bizden istemiştir.

Peygamber SAS Efendimiz kendisi, Allah'ın kendisine "Bildir ey Rasûlüm!" dediği şeyleri bildirirdi. Meselâ diyor ki:

(Ene seyyidül-arabi velâ fahra) "Ben Arabın efendisiyim, öğünmek yoktur. (Ene seyyidi benî âdem, velâ fahra) Ben Ademoğlunun efendisiyim, öğünmek yoktur." Öğünmek maksadıyla söylemiyorum, Allah emrettiği için söylüyorum, mekânım budur mânâsına...

72

(Vellezî nefsî biyedihî lâ yü'minü ehadüküm hattâ ekûne ehabbe ileyhi min vâlidihî ve veledihî ven-nâsi ecmaîn.) Sahih hadis-i şeriftir, Buhârî ve Müslim rivayet etmiştir. "Canım elinde olan Allah'a yemin olsun ki..." Yâni isterse benim canımı alır, isterse beni yaşatır, isterse öldürür. "İşte şu canımın elinde olduğu Allah'a yemin olsun ki, sizden biriniz gerçek mü'min olmuş olamaz, ben onun yanında babasından da, evlâdından da, sevilebilecek bütün insanlardan da daha sevgili duruma gelmedikçe..."

Yâni, "İnsan Rasûlülllah'ı babasından da anasından da, evlâdından da, hayat arkadaşı eşinden de, sevebildiği diğer kimselerden de, dostundan da daha fazla sevecek. Böyle olmadığı zaman, gerçek mü'min olamaz, hakîkî imana kavuşmuş bir insan olamaz." diye buyruluyor.

Buhârî ve Müslim ve Neseî'de mevcud olan bir hadis-i şerifte çok net olarak bu bizim meselelerimiz özetleniyor. Ebû Hüreyre RA'den rivayet edildiğine göre Peygamber SAS buyurdu ki:

(Men etàanî fekad etàallah) "Kim bana itaat ederse, Allah'a itaat etmiş olur. (ve men asànî fekad asallàh) Kim bana isyan ederse, âsî olursa, karşı gelirse, Allah'a karşı gelmiş olur."

73

Onun için Rasûlüllah SAS'e itiraz, karşı gelmek, âsî olmak bahis konusu değildir; mutlak bir itaatle itaat etmek, mü'minin tam mü'min olmasının şartıdır.

d. Bid'atten Kaçınmak

Bu, Rasûlüllah'ın sözüne, hareketlerine çok dikkat etmek icab ettiğini gösteriyor, her şeyi, yaşamdaki bütün davranışları ona uydurmak gerektiğini gösteriyor.

Bunun zıddına bid'at derler. Yâni bir insan Rasûlüllah'ın çizdiği çerçeve içinde, gösterdiği cadde-i kübrâda yürümeyip de, başka bir yol tutturursa ve bu tutturduğu yol din namına olursa... Zâten tutturduğu yol dinden gayri bir yol olursa; Rasûlüllah'ın yolundan gayri bir yol tutturmuş, yâni inanmıyor, tamam, o kâfir... Ama dînî bir şey yapıyorum, ibadet yapıyorum, sevap kazanacağım, Allah'ın rızasını kazanacağım zannıyla Rasûlüllah'ın yapmadığı bir şeyi, söylemediği bir şeyi düşünür, yapar ve ortaya koyarsa, onun bu yaptığına bid'at deniyor.

Bid'at sahibi, bid'ati ortaya çıkartan kimse çok ağır bir şekilde itham ediliyor hadis-i şeriflerde... Peygamber Efendimiz buyuruyor ki:

74

(İyyâküm vel-bid'a) "Sakın dinde uydurma şeyler çıkartmayın! Kendi aklınızdan, fikrinizden, mantığınızdan bir şeyler çıkartmayın! (Feinne külle bid'atin dalâleh) Çünkü, her bid'at sapıklıktır. (Ve külle dalâletin tasîru ilen-nâr) Her sapılık da sonunda kendisi cehenneme gider, sahibini de cehenneme götürür."

Binâen aleyh, insanın dinde kendi bildiğine bir şey çıkartmaması, Peygamber SAS Efendimiz'in çizdiği çizgide yürümesi lâzım geliyor.

Sonra:

(İnnallàhe lâ yakbelü lisàhibi bid'atin savmen velâ salâten velâ sadakaten velâ haccen velâ umreten velâ cihâden velâ sarfen velâ adlâ, hattâ yahruce minel-islâm kemâ tahrucüş-şa'ratü minel-acîn.)

Bu Deylemî'nin ve İbn-i Mâce'nin Huzeyfe'den rivayet ettiği bir hadis-i şeriftir. "Allah-u Teàlâ Hazretleri bid'at sahibinin, yâni sünnete uymayan, kendi bildiğine birtakım şeyler ortaya koyan kimseden herhangi bir orucunu kabul etmez, sadakasını kabul etmez, haccını kabul etmez, umreyi kabul etmez, cihadı kabul etmez; halbuki cihad Allah yolunda büyük bir fedâkârlıktır. (velâ sarfen velâ adlâ) Hiç bir şeyini kabul etmiyor. Ve o kişi, kılın hamurun içinden sıyrılıp çıktığı gibi, İslâm'dan sıyrılıp çıkar, gider." buyruluyor.

75

Demek ki bu da aksine hareket edenlerin, yâni sünnete uymayan bid'at ehli kimselerin tehlikesini bildiriyor.

e. Hadis-i Şeriflerin Kaydedilmesi

İslâm alimleri bu ayetlerden, Peygamber SAS Efendimiz'in bu hadis-i şeriflerinden gereken tavrı öğrenmişlerdir, anlamışlardır. Sahàbe-i kirâmdan itibaren; Peygamber SAS Efendimiz'e yetişmiş, onu görmüş, onun çevresinde bulunmuş müslümanlardan itibaren, Rasûlüllah'ın hayatını çok dikkatle takib etmişlerdir. Tesbitlerini, müşahedelerini, gördüklerini, duyduklarını çok ilmî metodlarla tesbit etmişlerdir, yazıya geçirmişlerdir. Rasûlüllah'ın hayatını, sözlerini son derece mükemmel ve teferruatlı bir şekilde bize intikal ettirmişlerdir.

Onların bu hususta, bu işi sağlam yapmak hususunda, ilim aleminde ortaya koydukları kendilerine mahsus usüller vardır.

Bir kere hadisin senedi vardır. yâni bir hadisin kendisi vardır, metni vardır, tekst vardır; bir de o metnin, o rivayetin, o hükmün kimin tarafından duyulup geldiğini bildiren sened vardır, isnad zinciri vardır. Hangi sahabe duymuş, kime söylemiş, o kime söylemiş, hadis mecmuasını yazan kimseye gelinceye kadar kimin kulağından, dilinden, aklından geçerek gelmiş; bunlar tesbit edilmiştir.

76

Sonradan, meselâ Buhàrî hakkında söyleyelim: Buhàrî'nin bir sened zinciri var, "Ben bu hadisi şundan duydum, o Hemmâm ibn-i Münebbih'ten duydu, o falancadan duydu, o filâncadan duydu..." diye. Aradaki şahısların eserleri ortada yokken, bazı kimseler itiraz etmişlerdir, "Buhârî bunları belki doğru tesbit etmedi?" gibi. Fakat sonradan bulunan metinlerle, Hemmam ibn-i Münebbih'in sahifesi gibi bulunantamamlayıcı metinlerle, Buhàrî'nin gerçekten dediği gibi, çok sıhhatli bir şekilde bu metinleri tesbit ettiği isbatlanmıştır.

Onlar gerçekten şahısları tenkid ederek, cerh ve ta'dil kitapları yazarak, sıhhatli rivayetleri toplamışlardır. Meselâ bir insan iyi bir insan olabilir ama, ahir ömründe hafızası zayıflar, hadisleri karıştırır; onu dahi yazmışlardır. "Ömrünün sonuna doğru bunun biraz hafızası zayıflamıştır, bazı şeyleri birbirine karıştırabilir." gibi teferruatıyla yazmışlardır.

Dünyanın hiç bir yerinde, hiç bir şahsa, Rasûlüllah SAS Hazretleri'nin hayatının detayıyla, teferruatıyla tesbit edilmek nasib olmamıştır. Yâni dünya tarihinde şu güne gelinceye kadar hiç bir beşere nasib olmamış bir genişlikle, Rasûlüllah SAS Efendimiz'in hayatı tesbit edilmiştir: Gece ne yaptı, gündüz ne yaptı, evlendiği zaman ne yaptı, hanımıyla ne konuştu?.. Yemeği nasıl yedi, elini nasıl yıkadı, yüznumaraya nasıl gitti, nasıl geldi?.. Bu kadar detaylı hiçbir beşerin hayatı tesbit edilmemiştir.

77

Bu Rasûlüllah SAS'e nasîb olmuş bir mazhariyettir. Tabii bizim için de çok şâyân-ı şükran bir durumdur. Çünkü dinimizin sapasağlam bir kaynaktan, çok güzel bir metodla bize kadar malzemesi nakledilmiş oluyor.

Bu malzemeyi toplayan insanlar, ashàb-ı hadis, islâm alimleri arasında çok müstesnâ mevkiye sahiplerdir. Hattâ onlar hakkında Şerefü Ashàbil-Hadîs filân gibi özel kitaplar yazılmıştır. Hadis toplayan hadis alimlerinin şerefinin, sevabının ne kadar çok olduğunu anlatan eserler yazılmıştır, neşredilmiştir.

Bir alim bir tek hadis-i şerifi duyacağım diye, bir tek hadis-i şerifi dinleyeceğim diye bir ülkeye ziyarete gitmiştir. Tabii uçakla değil, o zamanın imkânlarıyla, yaya, binbir meşakkatle; ama o meşakkatin sevabını Allah'tan bekleyerek... Toza toprağa bulanarak, Rasûlüllah SAS Efendimiz'in bir hadis-i şerifini biliyormuş falanca şahıs diye Horasan'dan Kahire'ye gitmiştir, Irak'a gitmiştir. O kadar gayret göstermişlerdir.

Mâlikî mezhebinin imamı İmam Mâlik ibn-i Enes aynı zamanda fakîh idi, müftü idi. Herkesin kendisini her yönden ziyaret ettiği renkli bir şahsiyeti vardı. Büyük bir kişi idi, zamanın sultanlarının kendisine itibar ettiği bir kimse idi. Kapısını birisi çaldığı zaman sorardı:

78

"--Hoş geldiniz, ne yapmak istiyorsunuz? Yâni niçin geldiniz, maksadınız, arzunuz nedir?"

"--Efendim, ben bir fıkıh meselesi sormak istiyorum. Başımdan bir olay geçti de, bu hususta fetvâ istiyorum..." gibi bir şey olursa;

"--Söyle evlâdım!" derdi, soruyu dinlerdi, cevabı verirdi.

Aynı zamanda kendisi hadis alimiydi, hadis rivâyet ederdi. Hadis râvîsi, yâni kendisi hadis toplamış, başka tarafa rivayet ediyor.

"--Ey imam, biz senden hadis dinlemeğe, hadis rivayeti almağa geldik." derlerse;

"--İçeri buyurun!" derdi.

Adamlar içeri girerlerdi. Arapların misafire en güzel ikramı buhurdur. En güzel buhurdanı yakıp götürürdü. Şimdi bilmiyorum hacca gidenler gördüler mi, Ramazanda Suudi Arabistan'a gidenler görmüşlerdir. En ön sıralarda oturan, en zengin, itibarlı, alim, yüksek şahsiyetlere buhurdanları getirirler, onlar koklarlar. Başörtülerini de böyle yanlara tutarak içlerine çekmeleri, nefes almaları, kendilerine mahsus bir şey... Kâbe'nin etrafını böyle buhurdanla tavaf ederler, millet biraz güzel koku ile tavaf yapmış olsun diye...

79

Odada buhur yaktırırdı, güzel koku yaktırırdı. kendisi içerde gusül abdesti alırdı. Zâten abdestli mübarek zat ama, zâten temiz ama, hadis rivayet edeceğim diye gusül abdesti alırdı. Sırf hadis rivayet etmeye duyduğu hürmetten, saygıdan dolayı... En güzel bayramlık elbisesini giyerdi, en güzel sarığını sarardı. Salona en güzel rahleyi kurdururdu. Üstüne en pahalı, en güzel örtüyü örttürürdü. Geçerdi oraya, dinleyecekleri de gayet ciddiyetle oturturdu karşısına...

"--Ben falancadan işittim. Rasûlüllah SAS Efendimiz şöyle buyurdu." diye, tane tane, harf harf okurdu.

Onlar da yazarlardı. Yazdıklarını kontrol ederdi, ondan sonra, "Tamam, siz benden bu hadisi rivayet edebilirsiniz." diye icazet verirdi.

Hadis alimlerinin metodu budur, hadis toplamaları bu tarzda olmuştur.

Hadis toplayan bir alimi anlatırlar, bu da önemli bu konuda... Bir hadis rivayet eden şahıs var diyorlar. Kalkıp gidiyor talebeleriyle...

O şahsın beldesine, şehrine geliyorlar, o adamı tarlada buluyorlar. Eline otu almış, atına, "Geh geh geh..." diyor, otu gösteriyor. Atı da, otu yiyeceğim diye yanına gelince, dizgininden uttuyor, otu vermiyor. Ata yakalamak için bir oyun yapmış, ot göstermiş, fakat otu yedirmemiş ata...

80
81 ilâ 100. sayfalar
©2024 Kotku Enstitüsü v2.7.2